Podstawy prawne

Tworzenie i funkcjonowanie sieci Natura 2000 opiera się na realizacji zapisów dwóch dyrektyw wspólnotowych:

  • Dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, zastąpionej Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, zwanej Dyrektywą ptasią (DP);
  • Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (zw. Dyrektywą siedliskową DS) zmienioną Dyrektywą Rady 97/62/EWG z dnia 27 października 1997r. dostosowującą tę Dyrektywę do postępu naukowo - technicznego.

Dyrektywy te transponowane zostały w Polsce do ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (j.t. Dz.U. z 2013r. poz. 627 ze zm.) i przepisów wykonawczych, tj. 

  • rozporządzenia Min. Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczania jako obszary Natura 2000 (Dz.U. z 2010r. Nr 77 poz. 510), 
  • rozporządzenia Min. Środowiska z dnia 17 lutego 2010r. w sprawie sporządzenia projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 (Dz. U. z 2010r. Nr 34 poz. 186), 
  • rozporządzenia Min. Środowiska z dnia 30 marca 2010r. w sprawie sporządzenia projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 (Dz. U. z 2010r. Nr. 64 poz. 401), 
  • rozporządzenia Min. Środowiska z dnia 12 stycznia 2011r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. z 2011r. Nr 25 poz. 133).

Sieć Natura 2000 jest jednym z podstawowych, ukierunkowanych na ochronę środowiska przedsięwzięć w dziedzinie zagospodarowania przestrzennego, realizowanych na obszarze UE w celu:

  • zapewnienia różnorodności biologicznej poprzez ochronę siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory na terytorium państw członkowskich UE (art. 2 DS),
  • konieczności kompleksowych działań popartych odpowiednimi regulacjami prawnymi krajów członkowskich,
  • zobligowanie krajów członkowskich do skutecznej ochrony zagrożonych gatunków i siedlisk na obszarach wchodzących w skład sieci Natura 2000.

Sieć Natura 2000 ma charakter zintegrowanych przedsięwzięć prowadzonych w skali kontynentu. Nadzór nad tworzeniem Sieci sprawuje odpowiedni organ Komisji Europejskiej (KE)
(Biuro Ochrony Środowiska), a bezpośredni obowiązek jej tworzenia spoczywa na krajach członkowskich.

Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków - OSO- oznaczone kodem PLB
Wyznaczane są zgodnie z zaleceniami Dyrektywy Ptasiej i kryteriami ornitologicznymi w celu: ochrony miejsc istotnych z powodu licznego występowania gatunków ptaków (lęgowych lub migrujących i zimujących) z zał. I DP, zagrożonych globalnie lub zagrożonych w UE (lista 180 gat. ptaków). Także z racji dużych koncentracji ptaków innych gatunków migrujących, w tym ptaków wodno-błotnych (tj. gatunków wymienionych z zał. I DP).

Przykładem wyznaczenia OSO może być koncentracja powyżej 1% europejskiej populacji gatunku z zał. I DP, główne krajowe lub regionalne lęgowisko gatunku, za który dany kraj ponosi szczególną odpowiedzialność (populacja krajowa stanowi 10% populacji UE), duże koncentracje ptaków wodno-błotnych (regularne skupienie powyżej 20 tys. szt.), kluczowe tereny na szlakach migracji ptaków.

Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk - SOO - oznaczone PLH
Dyrektywa Siedliskowa wymaga od krajów członkowskich ochrony naturalnych typów siedlisk oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt jako podstawowego sposobu zachowania zdolnych do życia populacji w ich naturalnym środowisku.
SOO wyznaczone są zgodnie z wymogami DS, tj. przy zastosowaniu kryteriów wymienionych w załączniku III DS, wyznaczających obszary, w których występują siedliska przyrodnicze wymienione w załączniku I DS lub, w których znajdują się siedliska gatunków roślin i zwierząt wymienione w załączniku II DS.

Wg tych załączników ochrony wymaga ok. 200 najcenniejszych i zagrożonych w skali europejskiej siedlisk przyrodniczych i ponad 1000 zagrożonych gatunków. Te, za które Wspólnota Europejska ponosi szczególną odpowiedzialność, uznano za siedliska i gatunki priorytetowe.

Dla funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000 ważne są plany zadań ochronnych.
Są to dokumenty planistyczne sporządzane na okres 10 lat przez sprawującego nadzór nad danym obszarem regionalnego dyrektora ochrony środowiska (RDOŚ). Kierując się koniecznością utrzymania i przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczony został obszar Natura 2000, RDOŚ ustanawia w drodze zarządzenia plan zadań ochronnych (PZO). Zakres prac niezbędnych do sporządzenia PZO wskazany jest w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 17 lutego 2010r. w sprawie sporządzenia projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000. Sporządzający projekt PZO ma obowiązek umożliwić zainteresowanym osobom udział w pracach związanych ze sporządzeniem planu.
W ramach procedur udziału społeczeństwa w sprawach ochrony środowiska każdy zainteresowany, organizacje ekologiczne mają możliwość zapoznania się z treścią projektów PZO, zarządzeń oraz zgłaszanie uwag i wniosków.
PZO określa m.in. potrzebę sporządzenia planu ochrony (PO) dla części lub całości obszaru Natura 2000, terminu jego sporządzenia na okres 20 lat. PZO zawiera też wskazanie dla zmian w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego gmin, planu zagospodarowania przestrzennego województwa dotyczących eliminacji lub ograniczenia zagrożeń wewnętrznych lub zewnętrznych, jeżeli są niezbędne dla utrzymania lub odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000.

Reasumując powyższe wymogi prawne należy podkreślić, że:

  1. Wyznaczenie obszaru Natura 2000 nie musi ograniczać inwestycji i działalności gospodarczej przyjaznej środowisku.
  2. Wyznaczenie obszaru Natura 2000 nie jest równoznaczne z zakazem prowadzenia działalności gospodarczej i realizowaniem inwestycji. Dla niektórych siedlisk ochrona nie wyklucza dotychczasowego gospodarczego użytkowania. Na obszarach nie można prowadzić działalności, która może znacząco negatywnie oddziaływać na przedmiot jego ochrony, a w efekcie może pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar.
  3. Planowane przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 wymagają przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, której wyniki wskażą, czy przedsięwzięcie będzie mogło być zrealizowane. Przy przedsięwzięciach z I grupy (tj. mogących znacząco oddziaływać na środowisko) raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest zawsze wymagany, z grupy II (przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko) oraz grupy III (przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, ale nie związane bezpośrednio z ochroną tego obszaru lub nie wynikająca z tej ochrony) raport o oddziaływaniu na środowisko przygotowuje się wówczas, gdy podczas wstępnej analizy zostanie stwierdzona konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko lub na obszar Natura 2000. Na podstawie przedłożonego raportu prowadzone jest postępowanie z udziałem społeczeństwa i podejmowana decyzja o możliwości i warunkach realizacji przedsięwzięcia.
  4. Realizacja przedsięwzięcia na obszarze Natura 2000 nie musi się różnić od realizacji poza obszarem. Realizacja przedsięwzięcia, które może powodować znaczące skutki w środowisku, musi być poprzedzona jego oceną na podstawie informacji dostarczonych przez inwestora, z uzupełnieniem ich przez organy, społeczeństwo.
  5. Tylko przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko i mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko wymagają decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, którą wydają różne organy administracji publicznej - zgodnie z art. 75 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku.

 

Projekt finansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie